Systemen, data en waardigheid in zorg
Zorg wordt vaak beschreven in termen van mensen: patiënten, zorgverleners, empathie, roeping. Minder zichtbaar, maar minstens zo bepalend, is de architectuur daaronder: de systemen, de onderliggende logica, datastromen en operationele keuzes die het dagelijkse zorgproces vormgeven.
Greet Keppens kijkt al jaren naar zorg vanuit precies dat perspectief. Ze combineert een achtergrond in de maakindustrie en technologie met ervaring in zorgmanagement en bestuur. Doorheen haar loopbaan nam ze leidinggevende rollen op in complexe organisaties, vaak op het snijvlak van operations, verandering en mensgericht leiderschap.
Die blik is niet louter professioneel gevormd, maar geworteld in een persoonlijke ervaring die haar denken over zorg fundamenteel beïnvloedde.
Waardigheid staat niet ter discussie
Een van Greet’s vroegste invloeden was haar grootvader: wetenschapper, levenslange leerling en diep overtuigd van intellectuele onafhankelijkheid. Ook tientallen jaren zijn pensioen besteedde hij elke ochtend uren aan het lezen van nieuwe wetenschappelijke publicaties, vastbesloten om scherp te blijven. Toen zelfstandig wonen moeilijker werd, kwam residentiële zorg ter sprake. Wat Greet trof, was niet de zorg op zich, maar hoe die georganiseerd was.
“Wat hem stoorde was de infantilisering en stugge organisatie. Het gevoel dat je, eenmaal in zorg, de controle over je eigen leven verliest.”
Dat moment liet een blijvende indruk na.
“Zorg mag nooit betekenen dat je je zelfrespect verliest. We moet mensen ondersteunen, niet hun autonomie vervangen.”
Die overtuiging zou later elke leiderschapsbeslissing die volgde mee bepalen.
Zorg is ook een organisatie
Voor ze de zorgsector binnenstapte, bouwde Greet haar carrière uit in de maakindustrie en technologie: grote organisaties, complexe regelgeving en hoge operationele verwachtingen. Toen ze later een leidinggevende rol in de zorg opnam, herkende ze meteen vertrouwde patronen.
“Een zorgorganisatie is in essentie een organisatie zoals vele andere. Je hebt HR, operations, financiën, en governance. De output is zorg, geen tastbaar ‘product’, maar de onderliggende structuren zijn vergelijkbaar.”
Toch riep één woord telkens weerstand op: efficiëntie. In de zorg wordt efficiëntie vaak geassocieerd met kilte of onmenselijkheid. Greet ziet dat fundamenteel anders.
“Waarom zouden efficiëntie en menselijkheid tegenpolen zijn? Zonder efficiëntie wordt zorg net kwetsbaar.”
Voor haar staat efficiëntie niet per se voor snelheid of besparen, maar vooral voor helderheid en focus. Slecht georganiseerde systemen putten zorgverleners uit en trekken ongemerkt middelen, energie en aandacht weg van de patiënt.
“Als je zorg niet goed organiseert, besteed je je energie aan de verkeerde dingen.”
Wanneer systemen het zorgpad versnipperen
Een van de meest structurele problemen die Greet benoemt, is fragmentatie. Patiënten bewegen door het zorgsysteem. Data niet.
“We meten bijvoorbeeld zorgnood op de ene manier in de thuiszorg en op een andere manier in de residentiële zorg. Patiënten verhuizen en we beginnen telkens opnieuw te meten.”
Het resultaat is dubbel werk, verlies van context, kans op fouten en een onnodige belasting voor zowel patiënt als zorgverlener.
“Het probleem is niet dat we te weinig data hebben. Het probleem is dat we geen gedeelde structuren hebben om die data veiliguit te wisselen en binnen de bedrijfseigen applicaties zinvol te gebruiken.”
Voor Greet ligt de oplossing niet in meer rapportering, maar in samenhang.
“Als ik morgen één ding zou mogen veranderen, dan is het dit: gestandaardiseerde data-uitwisseling tussen zorgaanbieders.”
Niet als een abstract IT project, maar als fundament voor continuïteit, leren en samenwerking.
De Zorg keren
Toen Greet een leidinggevende rol opnam in de residentiële zorg, was dat allesbehalve een blanco blad. De organisatie stond onder druk: operationeel, financieel en kwalitatief. Elke beslissing woog door. Verbeteren op één vlak betekende onvermijdelijk iets anders uitstellen. Leiderschap werd een oefening in permanente prioritering.
“Dit móést werken. Er was geen ruimte voor experimenten die niet landden.”
Het was in die context dat Greet zich consequent richtte op wat het meest betekende voor bewoners, soms via op het eerste gezicht kleine, maar menselijke ingrepen.
Efficiëntie enwaardigheid gaan samen
Een van de duidelijkste voorbeelden was eten.
“Maaltijden zijn niet zomaar maaltijden. Voor veel bewoners zijn ze het hoogtepunt van de dag.”
Voor mensen in residentiële zorg krimpt het dagelijkse leven vaak. Mobiliteit neemt af. Zelfredzaamheid brokkelt af. Sociaal contact wordt beperkter. Maaltijden worden ankerpunten: momenten van plezier, ritme en verbinding. Toen klachten opdoken, was de reactie geen wegwuiven, maar aandacht. Feedback werd systematisch verzameld. Patronen werden zichtbaar. Aanpassingen volgden in textuur, bereiding, kruiding en logistiek. Bewoners werden actief betrokken.
“We richtten een ‘smaak’ groep onder de bewoners op. Plots kregen mensenopnieuw een gevoel van betekenis. De tevredenheidsscores stegen meteen, niet omdat we meer uitgaven, maar omdat we beter luisterden.”
Efficiëntie ging hier niet over besparen, maar over zorg respectvoller en menselijker organiseren.
Druk toont wat systemen écht waarderen
Leiding geven in de zorg gebeurt onder voortdurende druk: personeelstekorten, regelgeving en emotionele belasting. Crisis creëert geen disfunctie; ze legt ze bloot. Tijdens COVID gebeurde iets opmerkelijk. Een tsunami van steeds strengere maatregelen werden ingevoerd, maar intern werden verantwoordelijkheden gedeeld. Het volledige team sloot de gelederen en zette zich als één blok in voor de veiligheid van de bewoners. Het systeem hield stand.
“Die periode toonde mij wat mogelijk is wanneer structuur en doel op elkaar afgestemd zijn.”
Wat daarna volgde, was confronterend. Zodra de druk wegviel, keerde de fragmentatie terug. Afstemming moet bewust ontworpen worden. Je kan ze niet veronderstellen.
Wat de architectuur mogelijk maakt
Greet keert steeds terug naar één kerninzicht.
“Zorg faalt niet omdat mensen niet willen zorgen. Ze faalt omdat systemen hen niet ondersteunen.”
Waardigheid mag niet afhangen van individuele heldhaftigheid en kwaliteit niet van goodwill alleen. De zorg weet volgens haar al lang wat belangrijk is.
“De uitdaging is niet om de juiste waarden te ontdekken. De uitdaging is ons zo te organiseren dat die waarden kunnen overleven.”
Data speelt daarin een cruciale rol, niet als doel op zich, maar als middel om patronen te zien, te leren en betere keuzes te maken. Wanneer data stroomt, verbindt zorg. Wanneer systemen op elkaar afgestemd zijn, krijgen mensen ruimte om te zorgen. De toekomst van de zorg zal niet bepaald worden door intenties alleen, maar door de architectuur die we eronder bouwen.
