Bovenstaande koppen komen uit verschillende hoeken en verschillende maanden, maar ze wijzen dezelfde richting uit: een sector die al jaren structureel verzwakt, en die dat maar al te goed over zichzelf weet. De MAHA-analyse van Belfius bevestigt het cijfer na cijfer. Bijna de helft van de algemene ziekenhuizen draait verlies. Meer dan driekwart haalt de minimumdrempel van één procent omzet niet, de ondergrens die geldt als teken van financiële gezondheid. Het gewoon bedrijfsresultaat is al drie jaar op rij negatief. Wat het boekjaar soms nog redt, zijn eenmalige overheidsbedragen, en wie die wegdenkt, houdt een ontnuchterend beeld over.
De diagnose is dus gesteld, en ze wordt breed gedeeld. Zorgnet-Icuro pleit voor een systeemshift. Gibbis vraagt politieke moed en een langetermijnvisie. Van de ongeveer vijftig algemene ziekenhuizen die Vlaanderen enkele jaren geleden nog telde, dreigt er volgens De Tijd een kwart te verdwijnen in een fusiegolf zonder precedent. En in juni bereikte de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid een princiepsakkoord om het ziekenhuislandschap grondig te hertekenen, met een definitieve goedkeuring voorzien in september: vier types ziekenhuizen, een uitrol over tien jaar, en, veelzeggend, een expliciete koppeling aan de hervorming van de ziekenhuisfinanciering en de evolutie naar geïntegreerde zorg. Over de ernst van de situatie bestaat geen meningsverschil meer.
Toch ontbreekt er iets in dat debat. Het gaat vrijwel uitsluitend over middelen die van buitenaf moeten komen, of over structuren die van bovenaf moeten worden hertekend. Meer budget, een andere financiering, grotere schaal en noodzakelijke samenwerking. Stuk voor stuk reële en noodzakelijke sporen, maar bijna nergens gaat het over de vraag die een ziekenhuis vandaag, binnen zijn eigen muren, aan zichzelf kan stellen: zien wij op tijd waar onze marge wegloopt, terwijl we er nog iets aan kunnen doen?
Net die vraag wordt te weinig gesteld. Een ziekenhuis dat in de rode cijfers belandt, zag dat zelden aankomen op het niveau waar het begon. De financiële realiteit wordt pas zichtbaar in de jaarrekening, wanneer de kosten zich allang hebben opgestapeld. De CFO kent de cijfers van het afgesloten boekjaar. De COO kent de bezettingsgraad. De medisch directeur kent de activiteit per dienst. Maar niemand ziet die drie beelden samen, per dienst en per maand, op het ogenblik dat bijsturen nog een beleidskeuze is en geen noodgreep.
Zo ontstaat, traag en haast onmerkbaar, precies de situatie die de voorpagina's haalt. Een dienst die kwartaal na kwartaal duurder wordt per opname. Een verschuiving in activiteit die niemand vertaalt naar wat ze financieel betekent. Een productiviteitsprobleem dat pas een probleem mag heten wanneer het in de geconsolideerde cijfers opduikt. Tegen dan is de marge al verdwenen, en resten enkel nog de zware ingrepen: besparen, fuseren, of wachten op de overheid.
Die hervorming van bovenaf komt er, en terecht. Maar een ziekenhuis dat wacht tot de hervorming het komt redden, geeft zijn eigen stuur uit handen. Het alternatief vraagt geen extra budget en geen fusie. Het vraagt dat een ziekenhuis zijn bestaande data samenbrengt tot één gedeeld beeld waarop de directie maandelijks kan sturen: activiteit, kosten en personeel, per dienst, op tijd.
Wij ontwikkelden daarvoor een financieel sturingsmodel dat stapsgewijs wordt opgebouwd, complementair aan de resultatenrekening. Het begint met een betrouwbaar basisbeeld per dienst, en groeit mee naarmate een ziekenhuis er klaar voor is, tot het inzicht geeft in de rendabiliteit per ingreep en uiteindelijk per zorgpad. Net het inzicht dat de nieuwe financiering vanaf 2028 zal vereisen. Het bestaat vandaag al, en het vraagt geen nieuwe middelen, enkel de wil om de eigen data samen te brengen voor het te laat is.
Dit vervangt de hervorming niet, en het lost de onderfinanciering niet op. Maar het bepaalt wel het verschil tussen een ziekenhuis dat zijn eigen koers kan bijstellen, en een ziekenhuis dat lijdzaam toekijkt tot de cijfers, de minister of een fusiepartner die keuze in zijn plaats maken.
De sector staat op een kruispunt, schrijft Gibbis, en dat klopt. Maar op een kruispunt helpt het om te zien waar je staat voordat je beslist welke weg je inslaat. Veel ziekenhuizen zien dat vandaag niet, en dat komt zelden doordat de data ontbreekt. Ze werd enkel nooit samengebracht tot een beeld waarop een directie kan sturen.
De koppen van het voorbije jaar tonen wat er gebeurt wanneer een ziekenhuis zichzelf te laat ziet. De enige vraag die telt, is of het zichzelf op tijd wil leren zien.
Bronnen: Belfius MAHA-sectorstudie AZ 2025. Zorgnet-Icuro. Gibbis. De Tijd. De Specialist. Medi-Sfeer.
FOD Volksgezondheid, princiepsvoorstel hervorming ziekenhuislandschap, 24 juni 2026.
